SAR — ile energii pochłania ciało

Ograniczenia podstawowe dla ogółu ludności według wytycznych ICNIRP z 2020 r., tabela 2. Masa i czas uśredniania są częścią definicji limitu, nie doprecyzowaniem — ta sama moc rozliczona na innej masie daje inną wartość SAR.

SAR to jedyna liczba opisująca telefon, którą producent ma obowiązek podać, a której prawie nikt nie sprawdza. Skrót pochodzi od angielskiego specific absorption rate — współczynnik absorpcji swoistej. Mówi, ile mocy fal radiowych pochłania kilogram tkanki, i wyraża się w watach na kilogram (W/kg).

To wielkość czysto fizyczna: opisuje pochłoniętą energię, a nie skutek zdrowotny. Cała jej wartość informacyjna bierze się stąd, że pochłonięta energia zamienia się w ciepło — i właśnie na tym oparto wszystkie obowiązujące dziś normy.

Nie jeden SAR, tylko trzy

Wartości graniczne SAR dla ogółu ludności, przyjęte w wytycznych ICNIRP z 2020 r. i w prawie europejskim, są trzy — i dotyczą różnych rzeczy:

0,08 W/kg — SAR uśredniony dla całego ciała, w oknie 30 minut. Ta wartość chroni przed ogólnym przegrzaniem organizmu i to od niej wyprowadza się poziomy w V/m stosowane wokół stacji bazowych.
2 W/kg — SAR miejscowy dla głowy i tułowia, uśredniany po sześciennej próbce 10 gramów tkanki, w oknie 6 minut. To jest liczba, którą znajdziemy w instrukcji telefonu.
4 W/kg — SAR miejscowy dla kończyn, przy tych samych zasadach uśredniania. Dłonie i stopy dopuszczono wyżej, bo znoszą wyższą temperaturę niż narządy wewnętrzne.

Dla pracowników zawodowo narażonych wszystkie trzy wartości są pięciokrotnie wyższe: 0,4 W/kg, 10 W/kg i 20 W/kg. Skąd ta różnica — wyjaśniamy w opracowaniu Skąd biorą się dopuszczalne poziomy pól.

Dlaczego SAR z dwóch krajów to dwie różne liczby

W Unii Europejskiej limit dla głowy i tułowia wynosi 2 W/kg uśrednione po 10 gramach tkanki. W Stanach Zjednoczonych Federalna Komisja Łączności (FCC) stosuje 1,6 W/kg uśrednione po 1 gramie.

Na pierwszy rzut oka wygląda to na drobną różnicę na korzyść Amerykanów. W rzeczywistości różnica jest większa, niż sugerują same liczby, bo zmienia się nie tylko próg, ale i sposób liczenia. Uśrednianie po większej objętości rozkłada pochłoniętą moc na więcej tkanki i obniża wynik — energia skupiona w jednym gramie, rozliczona na dziesięciu gramach, daje niższą wartość SAR przy tej samej ekspozycji punktowej.

Wniosek praktyczny: wartości SAR podane według normy europejskiej i amerykańskiej nie są bezpośrednio porównywalne. Porównywać można tylko telefony badane według tej samej metody.

Jak wygląda pomiar

SAR nie mierzy się na człowieku. Telefon umieszcza się przy fantomie — pojemniku w kształcie głowy lub płaskiej wanny, wypełnionym cieczą o właściwościach elektrycznych zbliżonych do tkanki. Sonda skanuje wnętrze fantomu i wyznacza miejsce, w którym pochłanianie jest największe.

Trzy szczegóły tej procedury decydują o tym, jak wynik należy czytać:

Telefon nadaje z maksymalną mocą. W codziennym użyciu tak zwykle nie jest — o czym niżej. Wynik SAR to więc scenariusz najgorszy z możliwych dla danego urządzenia, a nie wartość typowa.
Odległość od ciała deklaruje producent. Test „przy ciele” wykonuje się w odstępie podanym w dokumentacji — to zwykle kilka milimetrów, odpowiadających noszeniu telefonu w etui lub w kieszeni z warstwą materiału. Przy zerowym odstępie, czyli przy telefonie przyłożonym wprost do skóry, pochłanianie jest wyższe niż zmierzone.
Badanie jest jednorazowe i typowe dla modelu. Dotyczy egzemplarza wzorcowego w warunkach laboratoryjnych, nie konkretnego telefonu w konkretnej sieci.

Że te szczegóły mają znaczenie praktyczne, pokazała sprawa iPhone'a 12. Francuski urząd częstotliwości ANFR zmierzył 12 września 2023 r. SAR dla kończyn na poziomie 5,74 W/kg przy limicie 4 W/kg i zażądał wycofania modelu z rynku francuskiego. Producent wypuścił aktualizację oprogramowania ograniczającą moc nadawania w badanym scenariuszu; po niej wynik spadł do 3,94 W/kg i sprzedaż wznowiono. Sprawa miała ciąg dalszy: irlandzki organ nadzoru rynku zgłosił sprzeciw, uznając telefon za zgodny z przepisami, a Komisja Europejska — po postępowaniu z udziałem Francji, Irlandii i producenta — 1 września 2025 r. potwierdziła słuszność działania ANFR i zaleciła pozostałym państwom członkowskim analogiczne kroki.

Warto zauważyć, czego ten spór nie dotyczył. Nikt nie kwestionował samej wysokości limitu ani metody. Przedmiotem sporu były wyłącznie warunki, w jakich sprawdza się jego dotrzymanie — i to one przesądziły o tym, czy to samo urządzenie mieści się w normie, czy ją przekracza.

Czego SAR nie mówi

Nie jest miarą ryzyka zdrowotnego. Opisuje tempo pochłaniania energii, więc odpowiada wyłącznie na pytanie o nagrzewanie tkanki. Pytanie o skutki oddziaływań innych niż cieplne pozostaje poza jego zasięgiem — SAR nie jest narzędziem, które mogłoby na nie odpowiedzieć.

Nie opisuje realnego narażenia. Telefon reguluje moc nadawania w zależności od jakości połączenia ze stacją bazową. Przy dobrym zasięgu nadaje ułamkiem mocy maksymalnej; przy słabym — w piwnicy, w windzie, w jadącym samochodzie, na obrzeżach zasięgu — podnosi ją, żeby utrzymać łączność. Realny SAR w danej chwili może być więc o rzędy wielkości niższy od katalogowego albo bliski jemu, zależnie od warunków.

Nie sumuje się z tła. SAR urządzenia i poziomy pól wokół stacji bazowych to dwa osobne systemy regulacyjne, oparte na innych aktach prawnych i mierzone inaczej. Rozporządzenie środowiskowe określające dopuszczalne poziomy w V/m wprost wyłącza ze swojego zakresu urządzenia przenośne.

Co z tego wynika w praktyce

Z fizyki pochłaniania płyną trzy wnioski, które nie wymagają zajmowania stanowiska w sporze naukowym:

odległość działa najsilniej — moc pochłaniana spada z kwadratem odległości, więc zestaw głośnomówiący albo słuchawki zmieniają narażenie głowy bardziej niż wybór modelu telefonu;
rozmowa przy słabym zasięgu oznacza wyższą moc nadawania niż ta sama rozmowa przy pełnym zasięgu;
przesyłanie dużej ilości danych obciąża nadajnik bardziej niż rozmowa, a telefon w kieszeni podczas transmisji jest bliżej ciała niż podczas rozmowy przy uchu.

Wartość SAR swojego telefonu można sprawdzić w jego dokumentacji, w ustawieniach urządzenia (zwykle w sekcji „Informacje prawne” lub „Informacje o zgodności”) albo na stronie producenta. Producent ma obowiązek ją udostępnić.

Źródła

← wszystkie opracowania